اثربخشی آموزش به روش نقشه مفهومی با ایکس مایند بر پردازش شناختی، لذت یادگیری و عملکرد تحصیلی درس تاریخ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی دانشگاه اراک، اراک، ایران.

2 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه اراک، اراک، ایران.

3 استادیار گروه روانشناسی دانشگاه اراک، اراک، ایران.

چکیده

پیشینه و اهداف: متغیرهای پردازش شناختی، لذت یادگیری و عملکرد تحصیلی در درس تاریخ به‌عنوان متغیرهای مهم در ارتقای نظام آموزشی است. این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی آموزش به روش نقشه مفهومی بر پردازش شناختی، لذت یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان در درس تاریخ پایه یازدهم انجام شد. روش: روش پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون - پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش دانش‌آموزان دختر مشغول به تحصیل در پایه یازدهم مدارس دوره متوسطه اول شهر اراک بودند که از بین آن‌ها 44 نفر انتخاب و به‌طور تصادفی به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسش‌نامه پردازش شناختی اسکوونبرگ و شیلدر (1996)، پرسش‌نامه احساسات پکران در آموزش‌وپرورش (2002) و آزمون پیشرفت تحصیلی در تاریخ محقق ساخته بود. نتایج با استفاده از نرم‌افزار spss نسخه 25 و آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که آموزش به روش نقشه مفهومی با ایکس مایند بر پردازش شناختی، لذت یادگیری و عملکرد تحصیلی درس تاریخ مؤثر بود و به‌طور معناداری پردازش شناختی، لذت یادگیری و عملکرد تحصیلی درس تاریخ دانش‌آموزان دختر را افزایش داد. نتیجه‌گیری: باتوجه‌به اینکه آموزش با استفاده از نقشه مفهومی در پردازش شناختی، لذت یادگیری و عملکرد تحصیلی مؤثرتر از آموزش سنتی و رویه موجود است، مطلوب است معلمان تاریخ با استفاده از نقشه مفهومی را به‌عنوان بخشی از برنامه درسی و کلاس‌ها قرار دهند. باید رویدادی برای تهیه و طراحی نقشه‌های مفهومی برای معلمان برگزار شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Concept Map-Based Teaching Using XMind on Cognitive Processing, Learning Enjoyment, and Academic Performance in History

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Mir Ahmadi 1
  • Sirus Mansoori 2
  • Masoud Asadi 3
1 . Department of Curriculum Planning, Arak University, Arak, Iran
2 Department of Educational Sciences, Arak University, Arak, Iran.
3 Department of Psychology, Arak University, Arak, Iran.
چکیده [English]

 
Background and Objectives: Cognitive processing variables, learning enjoyment, and academic performance in history are crucial factors in improving the educational system. This study aimed to examine the effectiveness of concept map-based teaching on cognitive processing, learning enjoyment, and academic achievement of 11th-grade students in history. Method: The research employed a quasi-experimental design with a pretest-posttest control group. The statistical population included 11th-grade female students studying in secondary schools in Arak. A total of 44 students were randomly selected and assigned to experimental and control groups. Data collection tools included: Cognitive Processing Questionnaire by Schouwenburg & Schilders (1996), Pekrun's Emotion in Education Questionnaire (2002), A researcher-made academic achievement test in history. The results were analyzed using SPSS version 25 and Multivariate Analysis of Covariance (MANCOVA). Findings: The results indicated that concept map-based teaching using XMind software significantly improved cognitive processing, learning enjoyment, and academic performance in history. Conclusion: Since concept map-based teaching is more effective than traditional methods in enhancing cognitive processing, learning enjoyment, and academic performance, history teachers should incorporate concept mapping into their lesson plans. Additionally, training sessions should be organized to help teachers design and implement concept maps effectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • conceptual map
  • cognitive
  • academic achievement
  • enjoyment
ایمری، سلیمه، و باقرپور، معصومه. (1401). تأثیر آموزش به روش فناوری واقعیت افزوده و ترکیبی بر تفکر خلاق و انگیزش یادگیری دانش‌آموزان. تفکر و کودک، 13(1)، 32-60.
آقابابایی، ناصر. (۱۳۹۸). تأثیر ترسیم استدلال و نقشه مفهومی در کتاب درسی دانشگاهی بر تفکر نقادانه. پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 3(44)، 20-1.
باردل، محمد، و محمودی، فیروز. (1399). مقایسه اثربخشی نقشه مفهومی و روش سنتی بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان در درس علوم تجربی. دو فصلنامه علوم تربیتی. 3(25)، 34-26.
بهرنگی، محمدرضا، و کریمی، نازیلا. (1392). بررسی مشکلات تدریس کتاب تاریخ هنر جهان و مقدار اثرگذاری هفت گام الگوی تدریس مدیریت بر آموزش از دیدگاه هنرآموزان این درس. دوماهنامه علمی پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 4(14)، 1-28.
پورآقا، بهروز، نوروزی نیا، روح‏انگیز، قاضی وکیلی، زهره، و پاک‌روان، نفیسه. (1397). تأثیر آموزش به روش نقشه مفهومی در گروه‏های کوچک بر عملکرد تحصیلی و رضایت‌مندی دانشجویان در درس ایمنولوژی پایه، نشریه راهبردهای توسعه در آموزش پزشکی، 5(1)، 70-54.
تقی‌زاده، محسن، فتحی‏آذر، اسکندر، و آذربخش، مسلم. (۱۳۹۷). تأثیر آموزش به کمک نقشه مفهومی بر پیشرفت تحصیلی درس زیست‌شناسی دانش‌آموزان سال سوم متوسطه استان کهگیلویه و بویراحمد. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، ۱۵ (۲)، 192-182.
جهان‌تیغ، وحید فیروز. (1400). رابطه خودتعیین‌گریری و اهداف پیشرفت با عملکرد تحصیلی. فصلنامه ایده‌های نوین روان‌شناسی، 11(15)، 7-1.
جعفری پور مقدم، زهرا، و کوهی نژاد، علی. (1395). اثربخشی برنامه تعالی مدیریت مدرسه بر توانمندسازی و خلاقیت شغلی معلمان مقطع ابتدایی، دومین کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی با رویکرد بومی - اسلامی و با تأکید بر پژوهش‌های نوین، بهشهر.
حاجی حسین‌نژاد، غلامرضا. (1389). تأثیر آموزش مبتنی بر «تدریس برای فهمیدن» بر برنامه درسی تجربه‌شده درس تاریخ هنر. نشریه مطالعات برنامه درسی، 5(17)، 56-39.
حسن‌پور، پرستو، و شیخ‌زاده، مصطفی. (۱۳۹۷). تأثیر روش‌های تدریس مبتنی بر نقشه مفهومی بر میزان یادگیری دانش‌آموزان پایه هفتم در درس کار و فناوری. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، ۱۵ (۲)،150-138.
رحمتی‌نژاد، روژین، و سپهوند، باقری. (1401). اثربخشی روش تدریس مبتنی بر نقشه مفهومی بر باورهای هوشی و درک مطلب دانش‌آموزان در درس علوم. مجله مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 19(46)، 62-48.
رضایی، علی‌محمد، جهان، فائزه، و رحیمی، معصومه. (۱۳۹۵). عملکرد تحصیلی: نقش اهداف پیشرفت و انگیزه پیشرفت، روان‌شناسی تربیتی، ۱۲ (٤۲)، 33-52.
سمیعی، مرتضی. (۱۳۹۷). تأثیر استفاده از نقشه مفهومی بر یادگیری درس علوم. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، ۳(۱۱)، 98-81.
صیادی، صادق، مصرآبادی، جواد، حبیبی کلیبر، رامین و فرید، ابوالفضل (1401). ارزشیابی توان آزمون‌های مبتنی بر نقشه مفهومی در جایگزینی آزمون‌های سنتی. دوفصلنامه راهبردهای شناختی در یادگیری، 10(18). 1-3.
عزیزی، حمزه. (۱۳۹۶). بررسی مقایسه‌ای اثربخشی نقشه مفهومی بر یادداری و درک مفاهیم برنامه درسی علوم تجربی و مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی شهرستان اشنویه سال تحصیلی ۹۶-۱۳۹۳. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، 3(8)،65-45.
غریبی، حسن، جلیل، اصلانی، و عبدالملکی، مهزاد. (۱۳۹۷). اثربخشی آموزش درس علوم مبتنی بر نظریه هوش‌های چندگانه بر خلاقیت دانش‌آموزان دختر پنجم ابتدایی. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 2(15)، 70-65.
فراست، حسین. (1400). توسعه ساختار آموزش زیست‌شناسی با استفاده از نقشه‌های مفهومی. مجله زیست‌شناسی ایران، 5(10)، 101-110.
مرادی، رحیم، ملکی، حسن، و منصوری، سیروس. (1401). اثربخشی آموزش غنی‌شده با نقشه مفهومی بر یادگیری، یادداری و بار‌شناختی دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی. فصلنامه کودکان استثنایی. ۲۲ (۱)، ۵۶-۴۳.
مصری، طیبه، سراب، ناهید، و علیزاده، حمیده. (1398). ترسیم نقشه‌های مفهومی در آموزش فیزیک و تأثیر آن بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان. مجله رشد آموزش فیزیک، 133، 51-44.
نصیرپور، علی، و زارع، زهرا. (1399). ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ اﺛﺮﺑﺨﺸﻲ روش تدریس نقشه‌ی مفهومی ﺑﺎ روش ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲ در یادگیری درس زیست‌شناسی. پژوهش در آموزش زیست‌شناسی، 2(2)، 19-28.
یعقوبی، ابوالقاسم، علی‌محمدی، هیوا، و آزادی، اسمعیل. (1401). پیش‌بینی سرزندگی تحصیلی دانش‌آموزان بر اساس نظم جویی شناختی هیجان و پردازش شناختی. دوفصلنامه راهبرهای شناختی در یادگیری، 10(18)، 135-154.
References
Aghababaei, N. (2019). The effect of argument mapping and concept mapping in university textbooks on critical thinking. Research and Writing of University Books, 3(44), 1-20. [In Persian]
Almulla, M. A., & Alamri, M. M. (2021). Using Conceptual Mapping for Learning to Affect Students’ Motivation and Academic Achievement. Sustainability, 13(7), 4029.‏
Ariastuti, M. D., & Wahyudin, A. Y. (2022). Exploring academic performance and learning style of undergraduate students in English Education program. Journal of English Language Teaching and Learning, 3(1), 67-73.
Azizi, H. (2017). A comparative study of the effectiveness of concept mapping on retention and understanding of concepts in experimental sciences and social studies curriculum of sixth grade elementary students in Oshnavieh (Master's thesis). Shahid Madani University of Azerbaijan. [In Persian]
Bahrengi, M. R., & Karimi, N. (2013). Investigating teaching problems of world art history textbook and the effectiveness of seven-step teaching management model from art teachers' perspective. New Approach in Educational Management, 4(14), 1-28. [In Persian]
Banerjee, S.,Kumar, S.,Dzousa, C.M. (2022). Effectiveness of Concept Mapping Versus Traditional Approach as a Teaching Method on Knowledge Regarding Selected Topics among Nursing Students. International Journal of Nursing Education, 14(1),1-8.
Bardel, M., & Mahmoudi, F. (2020). Comparing the effectiveness of concept mapping and traditional methods on students' academic achievement in experimental sciences. Biannual Journal of Educational Sciences, 3(25), 26-34. [In Persian]
Corey G. (2023). Theory & practice of group counseling, 11th Edition. Boston, Cengage Learning.
Dinsmore, D. L., Fryer, L. K., & Dumas, D. G. (2023). A theoretical and metatheoretical reframing of the development of cognitive processing and learning. Educational Psychology Review35(3), 66-77.
Edwards, S., & Cooper, N. (2010). Mind mapping as a teaching resource. The clinical teacher7(4), 236-239.‏
Emari, S., & Bagherpour, M. (2022). The effect of augmented reality and blended technology education on creative thinking and learning motivation of students. Thinking and Child, 13(1), 32-60. [In Persian]
Foroutan, H. (2021). Developing biology education structure using concept maps. Iranian Journal of Biology, 5(10), 101-110. [In Persian]
Gharibi, H., Aslani, J., & Abdolmaleki, M. (2018). The effectiveness of science education based on multiple intelligences theory on creativity of fifth grade female students. Research in Curriculum Planning, 2(15), 65-70. [In Persian]
Gul, R. B., & Boman, J. A. (2006). Concept mapping: A strategy for teaching and evaluation in nursing education. Nurse education in practice, 6(4), 199-206.‏
Haji Hosseinnejad, G. (2010). The effect of "teaching for understanding" based education on experienced curriculum of art history course. Curriculum Studies, 5(17), 39-56. [In Persian]
Halligan, S. L., Clark, D. M., & Ehlers, A. (2002). Cognitive processing, memory, and the development of PTSD symptoms: Two experimental analogue studies. Journal of Behavior therapy and experimental Psychiatry, 33(2), 73-89.‏
Hassanpour, P., & Sheikhzadeh, M. (2018). The effect of concept mapping-based teaching methods on learning of seventh grade students in work and technology course. Research in Curriculum Planning, 15(2), 138-150. [In Persian]
Jafari Pour Moghadam, Z., & Koohinejad, A. (2016). The effectiveness of school excellence management program on teachers' empowerment and job creativity in elementary schools. Second International Conference on Humanities with Indigenous-Islamic Approach and Emphasis on New Research, Behshahr. [In Persian]
Jahantigh, V. F. (2021). The relationship between self-determination and achievement goals with academic performance. Journal of New Ideas in Psychology, 11(15), 1-7. [In Persian]
Jin, H., & Wong, K. H. (2010). Training on concept mapping skills in geometry. Journal of Mathematics Education, 3(1), 104-119.‏
Lek, J. X. Y., & Teo, J. (2023). Academic emotion classification using fer: A systematic review. Human Behavior and Emerging Technologies2023(1), 9790005.‏
Masri, T., Sarab, N., & Alizadeh, H. (2019). Drawing concept maps in physics education and its effect on students' academic achievement. Physics Education Growth Journal, 133, 44-51. [In Persian]
Mih, C., & Mih, V. (2011). Conceptual maps as mediators of self-regulated learning. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 29, 390-395.‏
Moradi, R., Maleki, H., & Mansouri, S. (2022). The effectiveness of concept mapping-enriched education on learning, retention and cognitive load of students with intellectual disabilities. Exceptional Children, 22(1), 43-56. [In Persian]
Muijs, D., & Reynolds, D. (2000). School effectiveness and teacher effectiveness in mathematics: Some preliminary findings from the evaluation of the Mathematics Enhancement Programme (Primary). School Effectiveness and School Improvement, 11(3), 273 - 303.
Nasirpour, A., & Zare, Z. (2020). Comparing the effectiveness of concept mapping teaching method with lecture method in learning biology. Research in Biology Education, 2(2), 19-28. [In Persian]
Ning, W., & Inan, F. A. (2024). Impact of social media addiction on college students’ academic performance: an interdisciplinary perspective. Journal of Research on Technology in Education56(5), 616-631.‏
Novak DJ. The Theory Underlying Concept Maps and How to Construct Them. [Cited 2020 October 30]. Available at: https://cmap.ihmc.us/docs/theory-of-concept-maps
Novak, J. D., & Gowin, D. B. (1984). Learning how to learn. cambridge University press.‏
Pekrun, R. (2002). The control-value theory of achievement emotions: Assumptions, corollaries, and implications for educational research and practice. Educational psychology review, 18(4), 315-341.‏
Pekrun, R., & Goetz, T. (2024). How Universal Are Academic Emotions?: A Control-Value Theory Perspective. In Motivation and Emotion in Learning and Teaching across Educational Contexts (pp. 85-99). Routledge.‏
Pekrun, R., Goetz, T., Titz, W., & Perry, R. P. (2006). Academic emotions in students' self-regulated learning and achievement: A program of qualitative and quantitative research. Educational psychologist, 37(2), 91-105.‏
Pouragha, B., Norouziania, R., Ghazi Vakili, Z., & Pakravan, N. (2018). The effect of concept mapping in small groups on academic performance and satisfaction of students in basic immunology course. Development Strategies in Medical Education, 5(1), 54-70. [In Persian]
Rahmatinejad, R., & Sepehvand, B. (2022). The effectiveness of concept mapping-based teaching method on intelligence beliefs and reading comprehension of students in science course. Journal of Educational Psychology Studies, 19(46), 48-62. [In Persian]
Reschly, A. L., Huebner, E. S., Appleton, J. J., & Antaramian, S. (2008). Engagement as flourishing: The contribution of positive emotions and coping to adolescents' engagement at school and with learning. Psychology in the Schools, 45(5), 419-431.‏
Rezaei, A. M., Jahan, F., & Rahimi, M. (2016). Academic performance: The role of achievement goals and achievement motivation. Educational Psychology, 12(42), 33-52. [In Persian]
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2024). Self-determination theory. In Encyclopedia of quality of life and well-being research (pp. 6229-6235). Cham: Springer International Publishing.‏
Salas‐Pilco, S. Z., Yang, Y., & Zhang, Z. (2022). Student engagement in online learning in Latin American higher education during the COVID‐19 pandemic: A systematic review. British Journal of Educational Technology53(3), 593-619.
Salvucci, D. D., & Anderson, J. R. (2022, May). Tracing eye movement protocols with cognitive process models. In Proceedings of the twentieth annual conference of the cognitive science society (pp. 923-928). Routledge.‏
Samiei, M. (2018). The effect of using concept mapping on learning science course. Educational and School Studies, 3(11), 81-98. [In Persian]
Sargolzaie, N., Sargazi, S., & Lotfi, G. (2019). Concept mapping as a tool to improve medical student's learning about rabies surveillance. Journal of education and health promotion, 8.‏
Sayadi, S., Mesrabadi, J., Habibi Kalibar, R., & Farid, A. (2022). Evaluating the capability of concept mapping-based tests in replacing traditional tests. Biannual Journal of Cognitive Strategies in Learning, 10(18), 1-3. [In Persian]
Schroeder, N. L., Nesbit, J. C., Anguiano, C. J., & Adesope, O. O. (2021). Studying and constructing concept maps: A meta-analysis.
Shi, Y., Yang, H., Dou, Y., & Zeng, Y. (2023). Effects of mind mapping-based instruction on student cognitive learning outcomes: a meta-analysis. Asia Pacific Education Review, 24(3), 303-317.‏
Singh, S. K. (2015). Mental Health and Academic Achievement of College Students.
Sternberg, P.A., Nishith, P., Weaver, T.L., Astin, M.C. & Feuer, C.A. (2006). A comparison of cognitive-processing therapy with prolonged exposure and a waiting condition for the treatment of chronic posttraumatic stress disorder in female rape victims. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 70, 867–879.
Subramaniam, K. (2022). Teaching qualitative research: Concept mapping as an instructional strategy. College Teaching, 70(1), 43-45.‏
Taghizadeh, M., Fathi Azar, E., & Azarbakhsh, M. (2018). The effect of concept mapping on academic achievement in biology of third grade high school students in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province. Research in Curriculum Planning, 15(2), 182-192. [In Persian]
Yaghoubi, A., Alimohammadi, H., & Azadi, E. (2022). Predicting students' academic vitality based on cognitive emotion regulation and cognitive processing. Biannual Journal of Cognitive Strategies in Learning, 10(18), 135-154. [In Persian]
Yu, J., & McLellan, R. (2019). Beyond academic achievement goals: The importance of social achievement goals in explaining gender differences in self handicapping. Learning and Individual Differences, 69, 33-44.